DYSPLAZJA

Choroby stawów u psa

 Dysplazja stawów biodrowych

Jedną z chorób stawów u psa jest dysplazja stawów biodrowych.
Jest to schorzenie dziedziczne, które charakteryzuje się niedopasowaniem lub rozluźnieniem elementów tworzących staw biodrowy i powoduje jego zwyrodnienia.

Choroba zwyrodnieniowa stawów

 Kolejną, szczególnie często występującą wśród starszych, otyłych psów jest choroba zwyrodnieniowa stawów.
Szacuje się, że dotyczy nawet 20% psów. Choroba ta uszkadza elementy budujące staw, upośledzając tym samym jego działanie oraz powoduje przewlekły ból. Czasem schorzenie to idzie w parze z wymienioną wyżej dysplazją.

Zapalenie stawów

Psy chorują też często na zapalenie stawów. Zapalenie stawów u psa daje charakterystyczne objawy w postaci bolesności i kulawizny, która pojawia się przy ruchu po dłuższym odpoczynku oraz zanikają po dłuższej chwili aktywności. Pies przy tej chorobie nie prostuje łap w stawie biodrowym podczas chodu.
Zapalenie stawów atakuje w wyniku osłabienia układu odpornościowego psa, na ogół w podeszłym wieku jako konsekwencja nieodpowiedniego żywienia, zimna i wilgoci. Nierzadko towarzyszy im też podłoże autoimmunologiczne, którego przyczyny nie są do końca poznane, ale organizm niszczy wówczas swoje własne tkanki, prowadząc do uszkodzeń i zniekształceń stawów.

Jakie są sposoby leczenia chorych stawów?

Chore stawy u psa, jeśli nie są leczone, znacząco obniżają komfort życia zwierzęcia. Z czasem dolegliwości nasilają się, powodując ból, procesy zapalne i ograniczając psu chęci oraz możliwości ruchu, dlatego ważna jest odpowiednia diagnostyka i dobrze dobrane leczenie. Należy ponadto zadbać o sylwetkę psa
poprzez odpowiednią dietę i ruch dostosowany do jego potrzeb, możliwości i ograniczeń związanych z chorobą.

Leczenie farmakologiczne na stawy dla psa w wielu przypadkach jest możliwe, jednak niejednokrotnie, jak na przykład w przypadku zapalenia stawów u psów, leczenie polega na uśmierzaniu bólu i podawaniu leków przeciwzapalnych. W innych przypadkach, np. przy dysplazji, konieczne jest leczenie trwające wiele miesięcy, a nawet całe życie. Wszystkie leki należy podawać po zaleceniu i w
konsultacji z lekarzem weterynarii, ponieważ mogą one powodować różnorakie skutki uboczne, szczególnie w przypadku chorób przewlekłych, które wiążą się z podawaniem leków przez wiele lat.

Jeżeli pies cierpi na dysplazję, możliwa jest operacja na stawy dla psa. Zabiegów dostępnych na to schorzenie jest dużo, lekarz weterynarii powinien dobrać odpowiedni w oparciu o stan zdrowia psa, wiek i rodzaj choroby. Po zabiegu czeka nas rehabilitacja i stopniowe zwiększanie masy mięśniowej operowanej kończyny pod okiem fizjoterapeuty, najczęściej poprzez pływanie i bieżnię wodną,
ponieważ nie obciążają one stawów. Warto wesprzeć te aktywności masażami, pomocne mogą okazać się też magnetoterapia i laseroterapia. Magnetoterapia polega na oddziaływaniu na określoną część ciała polem magnetycznym, w przypadku laseroterapii stosowana jest wiązka światła skupiona na rehabilitowanym miejscu.
Działają one przeciwbólowo, przeciwzapalnie i spowalniają dalszy
rozwój choroby.

Co możemy podawać psu na wzmocnienie stawów?

Aby wzmocnić chore stawy psa, można mu podawać substancje, które wspierają odbudowę chrząstki stawowej, takie jak glukozamina, siarczan chondroityny i kwas hialuronowy. Poza tym, że suplementowanie ich zwiększa elastyczność stawów, wykazują one także działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Dodatkowo warto włączyć do psiej diety suplementację antyoksydantami, selenem, manganem, witaminą C i E. Selen zmniejsza obrzęki i sztywność
stawów, ma działanie przeciwzapalne, mangan wpływa na tworzenie przez organizm siarczanu chondroityny, która jest składnikiem chrząstki stawowej i bierze udział w tworzeniu się kości.

Witaminy C i E działają przeciwzapalnie, dodatkowo witamina C bierze udział w procesie rozwoju chrząstki stawów. Na rynku dostępne są liczne preparaty multiwitaminowe na stawy, które można zacząć podawać psu w wieku 7-8 lat profilaktycznie, zgodnie z zaleceniami producenta, należy jednak pamiętać, że każda niepokojąca zmiana u psa w postaci kulawizn czy objawów bólowych,
szczególnie w przypadku starszych psów, powinna być konsultowana z
lekarzem weterynarii.

Warto zwrócić uwagę na to, aby dieta psa była zbilansowana. Zawsze ma to znaczenie, ale w przypadku chorób stawów – szczególne. Nie dość, że składniki odżywcze wpływają pozytywnie na metabolizm chrząstki stawowej, to jeszcze dobra dieta idzie w parze ze szczupłą sylwetką, a to kluczowa kwestia przy
chorobach stawów. Trzeba zadbać o to, aby w diecie psa znajdowały się nienasycone kwasy tłuszczowe i kwasy omega 3.

Dostępne są też rośliny, które mogą pomagać przy chorobie zwyrodnieniowej stawów. Należą do nich między innymi: hakorośl rozesłana (tzw. czarci pazur), ostryż barwierski, kadzidłowiec indyjski i phyllantus embolia. Należy pamiętać, że nie można suplementować dodatkowo wapnia szczeniakom. Szczególnie dotyczy to tych ras, które w krótkim czasie rosną bardzo duże. Zostało potwierdzone, że nadmiar wapnia w młodym wieku jest przyczyną późniejszej dysplazji.

DYSPLAZJA

Dysplazja stawów biodrowych (canine hip dysplasia, HD) to jedno z najczęstszych schorzeń ortopedycznych występujących u psów.

Sąsiadujące  na tych samych poziomach  różne oznaczenia literowe i słowne odpowiadają zbliżonym (lub takim samym) ocenom. Oznaczenia podane są w oryginalnej wersji symbolicznej i językowej.

OFA (USA)

FCI (Europa)

BVA (UK/Australia)

SV (RFN)

E

A-1

0-4 (no > 3/hip)

Normal

G

A-2

5-10 (no > 6/hip)

Normal

F

B-1

11 – 18

Normal

B

B-2

19 – 25

Fast Normal

M

C

26 – 35

Noch Zugelassen

Mod

D

35 – 50

Mittlere

S

E

50 – 106

Schwere

Poniżej Tabela przedstawiająca te same oceny w jeszcze inny
sposób.

Ocena – używane     symbole i
słowa

Polska

Niemcy

Holandia

A, O, (-), wolny od dysplazji, (normal)

A-wolny od dysplazji

Kein Hinweis für HD

Negatief geheet gaaf (1)

B,1,(-/+),podejrzany (ale jeszcze w normie), near normal

B-prawie normalny

Kein Hinweis für HD

Negatief Niet geheet gaat (2)

C,2,(+), lekka dysplazja,(light)

C-nieznaczna (lekka) dysplazja

Leicht HD

Liecht positief

D,3,(++),średnia dysplazja, (moderate)

D-średnia dysplazja

Mittlere HD

Positief (3,5)

E,4,(+++), ciężka dysplazja (severe)

E- ciężka dysplazja

Schwere HD

Positief (4)

W Polsce obowiązuje nomenklatura przyjęta przez FCI.

Klasyfikacja dysplazji w Polsce:

A

Brak oznak dysplazji

stawów biodrowych

Głowa kości udowej i panewka są
ściśle dopasowane. Kąt określający

położenie głowy kości udowej w stosunku do panewki, tzw.
kąt Norberga ≥105°

B

Na granicy dysplazji

stawów biodrowych. Prawie prawidłowe stawy biodrowe

. Głowa kości udowej i panewka są

dopasowane, kąt Norberga wynosi ≥105° lub <105°

C

Lekka dysplazja

stawów biodrowych

Głowa kości udowej i panewka są
niedopasowane. Kąt Norberga >100°;

obecne nierówności lub niewielkie
oznaki zmian zwyrodnieniowych

powierzchni stawowych

D

Średnia dysplazja

stawów biodrowych

Głowa kości udowej i panewka są
niedopasowane, istnieje podwichnięcie

stawu biodrowego. Kąt Norberga
>90°; spłaszczenie krawędzi panewki

i/lub oznaki choroby zwyrodnieniowej stawów biodrowych

E

Ciężka dysplazja

stawów biodrowych

Znaczne zmiany zwyrodnieniowe. Kąt
Norberga <90°; spłaszczenie

krawędzi panewki, deformacja głowy
kości udowej (kształt grzybka,

spłaszczenie) lub inne objawy choroby zwyrodnieniowej stawów
biodrowych

Warto stosować się w hodowli do kilku zasad by zminimalizować
zagrożenie rozszerzania się dysplazji bioder.

  1. Kojarzyć normalne psy pochodzące od normalnych pod względem dysplazji i rodziców i dziadków;

  2. Dobierając pary do rozrodu można  wykorzystać horyzontalne dane rodowodowe,    wiedząc, że po 50% cech genetycznych pochodzi od rodziców, po 25 % od każdego z dziadków i 12,5 % od każdego z pradziadków;

  3. Kojarzyć psy, które mają ponad 75% normalnego rodzeństwa w miocie, z którego pochodzą.

  4. Używać do rozrodu psy, po których było nie mniej niż 90% normalnego potomstwa;

Obecnie jedynie hodowla psów o normalnych stawach biodrowych jest środkiem do ograniczenia częstotliwości występowania genotypów dysplazji.

Dla zrozumienia jego istoty niezbędna jest znajomość anatomii prawidłowego stawu biodrowego – jest to staw kulisty utworzony z głowy kości udowej i panewki miednicznej, wyposażonej w obrąbek panewkowy. Stabilność tej konstrukcji nadają elementy takie jak:

  • torebka stawowa,

  • więzadło głowy kości udowej,

  • więzadło przezpanewkowe,

  • mięśnie miednicy.

Uchwytne badaniem radiologicznym zmiany pojawiają się w różnym wieku. Zmiany dysplastyczne powstają w okresie rozwoju układu kostnego. Wstępne badanie w tym kierunku wykonuje się, kiedy pies ma 3-4 miesiące, następnie 6-9 miesięcy, jednak dopóki pies nie osiągnie dojrzałości fizycznej (zakończenie wzrostu) nie może zostać uznany za wolny od dysplazji. Zwykle dysplazja dotyczy
obu stawów biodrowych.

Objawami zwyrodnienia są niechęć do ruchu, chwiejny i sztywny chód, duże trudności ze wstawaniem, zaniki mięśni kończyn miednicznych, kulawizny z brakiem możliwości poruszania się włącznie. Objawy mogą pojawić się w każdym wieku, zarówno u młodych psów 3 – 4 miesięcznych, jak i paroletnich.

Istnieje bardzo wiele przykładów dotyczących szczeniąt a także psów już dorosłych, u których pomimo bardzo poważnych nawet zniekształceń stawów widocznych na zdjęciu rentgenowskim nie zanotowano żadnych utrudnień w ruchu i jakichkolwiek objawów bolesności.

Jest także wiele przykładów przeciwnych, kiedy intensywne objawy zaburzeń ruchu oraz cierpienia nie znajdowały odzwierciedlenia w nieznacznych zaledwie odstępstwach od stanu normalnego widocznych na rentgenogramach.

U psów bez poważnych deformacji, podwichnięć i objawów ChZS, stopniowanie postępowania leczniczego powinno obejmować w logicznej kolejności stosowanie:

  • modyfikacji  żywienia i ruchu psa;

  • właściwej diety redukującej częstą nadwagę;

  • ćwiczeń korygujących postawę kończyn miednicznych;

  • modyfikacji metabolizmu tkanki łącznej preparatami pochodzenia naturalnego;

  • fizykoterapii i ćwiczeń;

  • akupunktury lub stymulacji elektrycznej odpowiednich punktów akupunkturowych;

  • prekursorów chrząstki i mazi stawowej (kwas hyaluronowy, siarczan chondroityny, glikozaminoglikany);

  • niesterydowych  i (rzadko) sterydowych leków przeciwzapalnych;

  • dopiero przy niewystarczających rezultatach działań nieinwazyjnych – postępowanie chirurgiczne.

Jak zminimalizować rozwój choroby:

Rozwój tego schorzenia zależy od warunków zewnętrznych ( nawet do 30 % ). Mimo, iż jest to choroba dziedziczna można ograniczyć jej rozwój poprzez odpowiednie postępowanie ze szczenięciem. Jedno z nich to odpowiedni sposób żywienia.
W Stanach Zjednoczonych przeprowadzono badania na psach rasy owczarek niemiecki. U psów, u których stwierdzono w wieku szczenięcym podwyższoną wagę ciała, dysplazja była stwierdzana prawie dwukrotnie częściej niż u
osobników mających wagę niższą niż średnia.
Wynika z tego, że szczenięta z nadwagą są zdecydowanie bardziej narażone na
dysplazję.
Nadwaga, to nie jedyny problem związany z żywieniem. Przyczyną bezpośrednią jest brak równowagi między wzrostem kości, a siłą otaczających je mięśni i więzadeł.
Najsilniejszy wzrost kości obserwujemy między okresem narodzin a 6 miesiącem życia. Można ograniczyć tempo wzrostu kości poprzez optymalne karmienie.
Drugim ważnym czynnikiem jest ruch zwierzęcia.
W okresie do 6 miesiąca życia psy nie powinny być podawane intensywnym ćwiczeniom, a spacery należy przeprowadzać na smyczy. Można uprawiać z psem pływanie. Urazy stawów, nawet te niewielkie, mogą przyczyniać się do rozwoju choroby, dlatego na żadne skoki przez przeszkody nie można psu pozwolić.

Dysplazja – etiologia

Etiologia schorzenia jest złożona. Bezpośrednią przyczyną są czynniki genetyczne, natomiast na manifestowanie się i zaawansowanie zmian wpływają czynniki środowiskowe. Zalicza do nich się:

  • żywienie

  • nadmierna podaż wapnia, witaminy D3 i związków
    energetycznych

  • przekarmianie prowadzące do otyłości

  • zbyt intensywny wysiłek fizyczny

  • szybki wzrost zwierzęcia

Etiologia tego schorzenia nie jest do końca poznana. Schorzenie to jest chorobą dziedziczną, a czynnikiem decydującym jest podłoże genetyczne. Mimo eliminowania z hodowli osobników chorych na tą przypadłość , dysplazja stawów biodrowych dalej jest najczęściej spotykanym schorzeniem ortopedycznym psów.

Wrodzony charakter tego procesu nie jest do końca ścisłym określeniem, gdyż zwierzęta rodzą się z normalnymi stawami, a rozluźnienie pojawia się w okresie intensywnego wzrostu szczenięcia. Wydaje się również, że zbyt intensywna podaż
wapnia i energii w okresie wzrostu może prowadzić do rozwinięcia się dysplazji u psów genetycznie predysponowanych do tej choroby. Przyczyną bezpośrednią jest brak równowagi między wzrostem kości, a siłą otaczających je mięśni i więzadeł.

Na dysplazję stawów biodrowych najczęściej zapadają rasy o dużym udziale tkanki tłuszczowej (5 – 10 %). Rasy u których udział tej tkanki jest niewielki (1-2 %) chorują sporadycznie. Choroba prowadzi poprzez zapalenie do zwyrodnienia stawu ( osteoarthritis ), które jest chorobą nieuleczalną i bardzo bolesną.

Dysplazja – patogeneza

Zwierzęta rodzą się z prawidłowymi stawami biodrowymi, jednak szybko dochodzi do powstawania i rozwoju zmian w ich obrębie. W ciągu kilku tygodni po urodzeniu dochodzi do:

  • rozciągnięcia torebek stawowych i więzadła głowy kości
    udowej,

  • zapalenia błony maziowej,

  • rozrostu tkanki łącznej włóknistej w obrębie głowy
    kości udowej

  • powstawania łagodnych zmian w chrząstce i mazi stawowej.

Rozciągnięcie torebki stawowej i więzadła głowy kości udowej prowadzi do nadmiernego rozluźnienia w stawie biodrowym, co skutkuje podwichnięciem stawu, czyli częściową separacją głowy kości udowej i panewki.

Konsekwencją jest nierównomierny rozkład sił działających na staw. Ich koncentracja ma miejsce w przyśrodkowej części głowy kości udowej i grzbietowej części obrąbka panewki. To opóźnia kostnienie tych struktur.

Z przeciwną sytuacją mamy do czynienia w bocznej części głowy kości udowej i brzuszno-przyśrodkowej części panewki. Siły działające w tych miejscach są mniejsze, co skutkuje szybszym kostnieniem w tych rejonach.

Różnice w tempie kostnienia poszczególnych elementów stawu prowadzą do jego niestabilności. Ponadto nierównomierny rozkład sił działających na staw prowadzi do mikrourazów chrząstki. Z kolei ona gojąc się staje się twardsza i mniej odporna na amortyzowanie wstrząsów.

Obciążenia przenoszone są coraz bardziej w głąb, aż do podchrzęstej tkanki kostnej, co skutkuje jej stwardnieniem, czyli sklerotyzacją.

Stanowi to podłoże do tworzenia się zmian zwyrodnieniowych.
Włókna Sharpey’a znajdujące się w obrębie okostnej ulegają rozerwaniu. To skutkuje tworzeniem osteofitów, czyli wyrośli kostnych w obrębie krawędzi powierzchni stawowych.

Zmiany zwyrodnieniowe postępują aż do momentu, kiedy dysplazja osiągnie zaawansowaną postać. Czym się ona charakteryzuje?

  • zwyrodnieniem chrząstki,

  • ścieńczeniem torebki stawowej,

  • rozciągnięciem lub pęknięciem więzadeł,

  • zmianami rozrostowymi w obrębie panewki,

  • zwężeniem szyjki kości udowej,

  • spłyceniem panewki,

  • spłaszczeniem głowy kości udowej,

  • atrofia mięśni pośladków i ud.

Postępująca niestabilność w stawie doprowadzić może do całkowitego zwichnięcia stawu biodrowego, czyli „wypadnięcia” głowy z panewki.

Dysplazja – objawy kliniczne

Wyróżniamy dwie grupy pacjentów

  1. psy młode, między 3-12 miesiącem życia, manifestujące
    pierwsze objawy schorzenia

  2. psy starsze ze schorzeniem przewlekłym

Objawy u psów młodych:

  • jednostronne i nagłe pojawienie się,

  • nagły spadek aktywności,

  • objawy bólowe w obrębie kończyny miednicznej,

  • trudności we wstawaniu,

  • niechęć do poruszania się – chodzenia, biegania, wchodzenia po schodach,

  • „bunny-hopping” – sposób poruszania się podobny do króliczych skoków,

  • pozytywny wynik testu Ortolaniego.

Objawy u psów starszych, ze schorzeniem
przewlekłym:

  • wynikają w dużej mierze ze zmian zwyrodnieniowych powstałych w obrębie stawu,

  • kulawizna jedno- lub obustronna,

  • ból w obrębie kończyn miednicznych, zwłaszcza po intensywnym lub długotrwałym wysiłku;

  • chwiejny chód, „bunny-hopping”;

  • krepitacja (charakterystyczny szmer);

  • zanik mięśni ud i pośladków, hipertrofia mięśni kończyn piersiowych;

  • wynik testu Ortolaniego może być negatywny u psów starszych z zaawansowanymi zmianami degeneracyjnymi przez płytkość panewki i zwłóknienie torebki stawowej.

Dysplazja – diagnostyka

Opiera się na badaniu fizykalnym oraz rentgenowskim. Podstawą do postawienia rozpoznania choroby jest badanie rentgenowskie, ale u młodych psów zmiany w obrazie RTG na wczesnym etapie choroby mogą być niewidoczne.

Diagnostyka RTG

Zadaniem badania radiologicznego jest ocena nadwichnięcia główek kości udowych i stopnia zwyrodnienia stawów biodrowych. Istnieje wiele metod ułożenia pacjenta i oceny radiogramów. Najpopularniejszą i obecnie obowiązującą w Polsce metodą jest metoda zaproponowana przez OFA ( Orthopedic Fundation for Animals )

Według niej, prawidłowe zdjęcie rentgenowskie:

1. Powinno obejmować miednicę, ostatnie kręgi lędźwiowe, kości udowe i stawy kolanowe
2. Zwierzę powinno być ułożone idealnie w projekcji brzuszno-grzbietowej, obie kończyny wyciągnięte maksymalnie do tyłu i ułożone równolegle do siebie i płaszczyzny strzałkowej ciała ( w tym celu stosuje się odpowiednie pozycjonery)
a) równa szerokość skrzydeł kości biodrowych,
b) równy kształt otworów zasłonowych
c) kości udowe ustawione równolegle do siebie
d) rzepki pośrodku dalszej nasady kości udowych

Najczęściej zwierzę wymaga uspokojenia farmakologicznego.
Wykonywane są zwykle 3 projekcje:

  • VD – brzuszno-grzbietowa (zwierzę ułożone na grzbiecie, tylne kończyny skręcone do wewnątrz);

  • „na żabę”;

  • radiogram służący do pomiaru indeksu dystrakcji (DI; wskaźnik ten mówi o stopniu „luźności” stawu);

Na podstawie radiogramów w projekcji VD możliwa jest ocena kąta Norberga – jest to kąt zmierzony pomiędzy linią łączącą środki głów kości udowych a linią wychodzącą ze środka głowy kości udowej i styczną do przedniego rąbka panewki miednicy. Jego wartość powinna wynosić powyżej 105° (u niektórych ras wartość
ta jest niższa).

Leczenie:

Leczenie dyplazji u psa można podzielić na dwa rodzaje:
farmakologiczne (nieinwazyjne) oraz operacyjne.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie zachowawcze (nieinwazyjne) stosuje się w przypadku początkowych stadiów choroby, w których objawy nie są bardzo widoczne. Polega ono na podawaniu psu środków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (głównie niesterydowych), dzięki czemu hamuje się rozwój choroby. Lekarz może również przepisać preparaty wzmacniające na stawy.

Poza tym wykonuje się ćwiczenia korygujące postawę, fizjoterapię, akupunkturę, stymulację elektryczną odpowiednich punktów oraz stosuje prekursory chrząstki i mazi stawowych (m. in. kwas hialuronowy). Doskonale sprawdza się też hydroterapia (czyli pływanie), która aktywizuje mięśnie i stawy bez pogłębiania
patologii.

O sposobie leczenia decyduje stopień zmian w obrębie stawu i wiek zwierzęcia. W przypadku dysplazji możemy mówić o wyborze optymalnej metody leczenia. W sytuacji, gdy doszło wraz z upływem czasu do zwyrodnienia stawu lub zwierzę zakończyło wzrost, możliwości są już znacznie ograniczone. Dlatego tak istotne jest wczesne zdiagnozowanie tego schorzenia. W zależności od stopnia
dysplazji są do wyboru dwa rodzaje leczenia: metody chirurgiczne, a w przypadkach gdy właściciel psa nie wyrazi zgody na operację, metody zachowawcze.
   Metoda zachowawcza polega na zlikwidowaniu ewentualnej nadwagi, zastosowaniu odpowiednich ćwiczeń powodujących zwiększenie masy mięśniowej okolicy stawu biodrowego, zastosowaniu leków regenerujących chrząstkę stawową oraz leków przeciwzapalnych. Metoda zachowawcza nie leczy chorych stawów, a jedynie poprawia komfort życia pacjenta. Stosowane są
zazwyczaj u zwierząt starszych (powyżej 2 roku życia) z niewielkimi zmianami.
   W przypadkach ciężkich zwyrodnień stawów biodrowych, szczególnie u młodych psów nie polecamy tej metody leczenia, ponieważ podawanie bezpiecznych
środków przeciwzapalnych przez całe życie nie jest już tak “bezpieczne”. Poza tym, nie da się ukryć, że te skuteczne środki nie są tanie ( koszt skutecznego leczenia może wynieść nawet kilkaset złotych miesięcznie, co w skali całego
życia pacjenta oznacza wydatek rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych).

W ostatnim czasie pojawiły się nowe możliwości leczenia nieoperacyjnego  dysplazji stawów biodrowych, a ściślej mówiąc leczenia zwyrodnień stawów i bólu z tym związanego. Mowa o Terapii Irap Orthokine Vet – polecanej szczególnie zwierzętom niekwalifikującym się do leczenia operacyjnego, gdzie standardowo stosowane leki w tym sterydowe leki przeciwzapalne nie przynoszą   zadowalających efektów.

Terapia Irap została opracowana i opisana przez niemieckich naukowców w wielu renomowanych publikacjach naukowych i stosowana jest od wielu lat zarówno u zwierząt jak i u ludzi – pod nazwą Orthokine®. Polega ona na podaniu pacjentowi
mieszaniny autologicznych białek surowicy wytworzonych z jego własnej krwi. Dzięki tej metodzie przywrócony zostaje stan równowagi w miejscu zmienionym zapalnie, a proces zapalny i postępujące niszczenie tkanek w tym chrząstek stawowych zostają spowolnione lub powstrzymane, oraz to co najważniejsze – uzyskany zostaje długotrwały efekt przeciwbólowy!

Zaniki mięśniowe oraz nadwaga dyskwalifikują praktycznie każdy przypadek w skutecznym leczeniu dysplazji.

Zabiegi fizykoterapeutyczne

Pod tym pojęciem kryją się krioterapia, terapia ciepłem, masaż leczniczy, rozciąganie i rehabilitacja. Łagodne ćwiczenia należy wdrożyć dość wcześnie. Aktywność obejmuje krótkie spacery na smyczy w wolnym tempie, spacery na bieżni wodnej lub pływanie.

Laseroterapia

Terapia laserowa przede wszystkim wywiera działanie na istniejące zapalenie – zmniejsza syntezę i wydzielanie prostaglandyn prozapalnych (czyli czynników biorących udział w powstawaniu stanu zapalnego), jednocześnie stymulując produkcję prostaglandyn hamujących stan zapalny.

Leczenie
operacyjne:

  1. Młodzieńcze zespolenie miedniczne (IPS) – symfizjodeza

  • metoda stosowana u szczeniąt poniżej 20 tygodnia życia; w tym okresie psy nie wykazują objawów klinicznych, dlatego decyzja o wykonaniu zabiegu opiera się na testach przesiewowych

  • zabieg polega na zniszczeniu płytki wzrostowej w obrębie spojenia łonowego za pomocą ablacji prądem; powoduje to dalszy wzrost kości biodrowej z zatrzymaniem wzrostu w obrębie kości łonowej, w efekcie czego panewka obraca się w kierunku dobrzusznym

• Potrójna osteotomia miednicy ( TPO )

    Jest młodą metodą operacyjną, której celem jest zapobieganie rozwoju zmian zwyrodnieniowych prowadzących do kalectwa.
   Ta skomplikowana i ciężka operacja polega na obniżeniu sklepienia panewki (nałożenie panewki na głowę kości udowej) poprzez przecięcie miednicy w trzech miejscach i użyciu specjalnej płyty stabilizującej cięcie.

  • metoda zalecana u psów młodych, pracujących

  • potrójna osteotomia miednicy polega na uwolnieniu przyczepu mięśnia grzebieniastego i wykonaniu osteotomii (przecięcia) kości miednicy – łonowej, kulszowej i biodrowej

zabieg umożliwia obrócenie panewki o odpowiedni kąt Zabieg operacyjny jest skuteczny, gdy nie doszło jeszcze do zmian zapalnych i zwyrodnieniowych. Nie ma wieku granicznego, ale przyjmuje się iż psy nadają się do tego zabiegu poniżej 12 miesiąca życia. Psy, u których nastąpiły już zmiany zwyrodnieniowe nie nadają się do tej operacji.
   W Polsce metoda ta nie jest jeszcze popularna ze względu na wyjątkowo skomplikowany charakter zabiegu, oraz wymagania sprzętowe. Minusem tego zabiegu jest duża urazowość zabiegu oraz dość długi okres rekonwalescencji (średnio dwa miesiące).

Osteotomia głowy i szyi kości udowej
(FHO)

  • zabieg polega na usunięciu głowy i szyi kości udowej, w wyniku czego wytwarza się staw rzekomy – funkcję stawu przejmują mięśnie miednicy

  • metoda ta stosowana jest u pacjentów, u których wystąpiło całkowite zwichnięcie stawu biodrowego lub ze znacznymi zmianami zwyrodnieniowymi

• Zespolenie spojenia łonowego ( JPS)

    Jest także jedną z najnowszych metod leczenia dysplazji stawów biodrowych zwierząt w wieku szczenięcym. By uzyskać dobre efekty można ją zastosować między 12 a maksymalnie 24 tygodniem życia.
   Zabieg ma na celu zmianę ułożenia panewki miednicy względem głowy kości udowej. Efekt ten otrzymujemy po mechanicznym zniszczeniu chrząstki spojenia łonowego.
Podczas wzrostu zwierzęcia, panewka “nakłada” się samoczynnie na głowę kości udowej.
   Cel zabiegu jest podobny jak w przypadku TPO, jednak uraz związany z zabiegiem jest zdecydowanie mniejszy. Zwierze jest w pełni sprawne już na 2-3
dzień po zabiegu.

• Resekcja głowy i szyjki kości udowej ( FHNE ) ( dekapitacja głowy i resekcja szyjki kości udowej )

   Operacja polega na amputacji głowy i szyjki kości udowej. Do tego zabiegu kwalifikują się pacjenci ze znaczną chorobą zwyrodnieniową.
Zabieg ma na celu zniesienie bólu w obrębie zwyrodniałego stawu i w następstwie wytworzenie więzozrostu.
   Metodę tą należy zastosować w przypadku rozwiniętych zmian zwyrodnieniowych oraz w chorobie Legg-Pertesa (aseptyczna martwica głowy kości udowej).

Wyniki zadowalające otrzymamy po prawidłowo wykonanym zabiegu, przy równoczesnych braku zaników mięśniowych i nadwagi. Zwierzę już po kilku dniach od zabiegu nie wykazuje objawów bólowych, a średnio po 2 miesiącach zaczyna “prawie normalnie” używać chorą kończynę.

• Pectinotomia ( Pectinectomia )

   Jest najczęściej wykonywanym zabiegiem związanym z dysplazją. Zabieg polega na usunięciu lub przecięciu (Pectinectomia) mięśni pectineus, który odpowiada za siły przywodzące uda. Dzięki tej metodzie stawy biodrowe stają się
odprężone, poprawia się koordynacja ruchowa, zmniejsza się dyskomfort i ból stawów. 

• Denerwacja torebki stawowej ( Neurektomia)     Jest to jedna z najprostszych metod leczenia dysplazji.
Zabieg polega na usunięciu włókien nerwowych torebki stawowej. Dzięki temu, pacjent nie odczuwa bólu, poprawia się jego stan ogólny.
Przypomina to trochę metodę zachowawczą z tą różnicą, że nie musimy już podawac lekow przeciwzapalnych.

Operacja w porównaniu z innymi metodami leczenia dysplazji jest zdecydowanie mniej urazowa, a efekty pracy chirurga są widoczne już po kilku dniach.
   Szczególnie polecana metoda w przypadkach ciężkiego zwyrodnienia stawów co przeważnie dotyczy psów starszych. Jeżeli jest taka potrzeba, dodatkowo wykonuje się zabieg pectinotomii.

• Artroplastyka stawu biodrowego (THA )

   Operacja polega na wstawieniu sztucznego stawu biodrowego. Do tego zabiegu kwalifikują się psy po ukończeniu 9 miesiąca życia oraz powyżej 25 kg wagi ciała.

Przeciwwskazaniem do tego zabiegu są wszelkiego rodzaju zakażenia w obrębie innych narządów, brak wyraźnej kulawizny oraz zaniki tkanki mięśniowej kończyn tylnych.
   Koszt zabiegu nie pozwala na powszechne stosowanie tej metody nawet w krajach zdecydowanie zamożniejszych niż Polska. Nie mniej jest to skuteczna
metoda leczenia dysplazji (skuteczność tej metody osiąga nawet 90 %).

• Daroplastyka stawu biodrowego

   Jest to dość nowa metoda leczenia operacyjnego dysplazji. Polega ona na nadbudowie grzbietowej części panewki. Do uzupełnienia panewki wykorzystuje się kość pobraną z talerza kości biodrowej lub z żebra. Zabieg ten stosowany jest u psów, które nie zostały zakwalifikowane do TPO, ze względu na zbyt płytką panewkę lub niewielkie zmiany wytwórcze w obrębie stawu. Zabieg wykonuje się u psów w wieku 5 – 12 miesięcy.

Endoprotezowanie stawu biodrowego (THR)

  • zabieg ten uznawany jest za ratujący życie, w momencie gdy staw biodrowy nie może być naprawiony

  • wykonywany w możliwie najpóźniejszym okresie życia, ponieważ proteza stanowi stałe źródło degeneracji panewki miednicznej

  • polega na usunięciu stawu biodrowego i zastąpieniu go sztucznym

Żywienie w leczeniu i profilaktyce dysplazji stawów biodrowych

Sposób żywienia odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu oraz terapii omawianego schorzenia. O dietę należy zadbać już od okresu szczenięcego. Dawka pokarmowa dla szczeniąt powinna pokrywać zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne składniki pokarmowe, energię, związki mineralne i witaminy.

Szczególną uwagę w prewencji schorzeń układu kostnego należy zwrócić na energię i ilość wapnia w diecie. U szczeniąt otrzymujących zbyt dużo związków energetycznych (tłuszczów i węglowodanów), może się pojawić nadwaga, a następnie otyłość, predysponująca do schorzeń stawów.

Uwaga na wapń!

Zapotrzebowanie na wapń szczeniąt ras dużych wynosi 0,7-1,2% w suchej masie karmy, a jego stosunek do fosforu powinien wynosić 1:1 – 1,5:1 w suchej masie.

Najczęściej nadmierna zawartość tego mikroelementu w pożywieniu jest rezultatem jednoczesnego podawania zbilansowanej gotowej karmy oraz preparatów wapniowych. Nie należy więc dodawać wapnia do pełnoporcjowej karmy.

Paradoksalnie jego zbyt wysoki poziom może spowolnić tempo wzrostu zwierzęcia, a w przypadku jednoczesnego przedłużonego podawania witaminy D3 może dojść do spadku wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego.

A co z tłuszczem?

W profilaktyce i leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów stosowane są podawane doustnie kwasy tłuszczowe omega-3, związki ochraniające chrząstkę stawową i przeciwulteniaczy.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 wykazują działanie przeciwzapalne i ochronne wobec stawów. Należą do nich m.in. kwas eikozapentaenowy (EPA) oraz dokozaheksaenowy (DHA). Badania wykazały poprawę stanu zdrowia zwierząt cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawów po wprowadzeniu do ich diety kwasów DHA i EPA.

Do związków zwanych chondroprotektorami należą m.in. glukozamina, siarczan chondroityny, MSM. Ich działanie polega na ochronie chrząstki stawowej wskutek zwiększenia syntezy składników chrząstki (glikozoaminoglikanów) i redukcji jej uszkodzeń poprzez wspomaganie wytwarzania chondrocytów (czyli komórek tworzących chrząstkę) i kwasu hialuronowego. Hamują również destrukcyjne
działanie enzymów i mediatorów zapalnych oraz usuwają zakrzepy i złogi włóknika. Mimo licznych danych mówiących o korzystnym wpływie chondroprotektorów w profilaktyce chorób stawów, nie wszystkie aspekty ich działania zostały do końca wyjaśnione.

Dysplazja a przeciwutleniacze

Przeciwutleniacze to grupa związków blokujących i hamujących procesy utleniania w organizmie i żywności poprzez likwidację wolnych rodników tlenowych, których udział wykazano również w rozwoju i przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów.

Do przeciwutleniaczy zaliczamy witaminę C, witaminę E, glutation, cysteinę, kwas moczowy, karotenoidy, melatoninę, flawonoidy, luteinę, likopen, jony metali – cynku, selenu, krzemu i manganu.

Pozostałe dodatki żywieniowe

Pomocne mogą być również frakcje niezmydlające się oleju sojowego i oleju z awokado (Avocado/Soybean Unsaponifiables – ASU).
Stwierdzono, że hamują one aktywność czynników katabolicznych (rozkładających) produkowanych przez komórki chrząstki, które odpowiadają za powstawanie zmian zwyrodnieniowych. Związki te poprawiają również zakres ruchów chorych zwierząt i pozwalają zmniejszyć dawki leków przeciwzapalnych.

Wykazano, że dobrym dodatkiem żywieniowym jest małż odławiany w Nowej Zelandii – omułek nowozelandzki (Perna canaliculus). Zawiera on w swoim składzie wiele związków mających zastosowanie w profilaktyce i leczeniu chorób stawów – nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 (EPA, DHA), glikozoaminoglikany (m.in. siarczan chondroityny), aminokwasy (np. glutaminę), witaminy C i E, związki mineralne – cynk, miedź i magnez.

Składniki te działają synergistycznie i korzystnie wpływają na ograniczenie stanu zapalnego. Spowalniają niszczenie chrząstki stawowej oraz wspomagają naprawę uszkodzonej tkanki. Omułek wchodzi w skład niektórych gotowych karm  bytowych, stanowi również dodatki dietetyczne.

Suplementację powyższymi dodatkami należy przeprowadzać, jeśli jest to konieczne. Przed ich wprowadzeniem do diety konieczne jest sprawdzenie składu gotowej karmy i ustalenie, czy zachodzi potrzeba dodatkowego stosowania powyższych składników.

Dysplazja u psa i jej profilaktyka

U psów ze skłonnością do dysplazji częstotliwość wystąpienia jej objawów może być zredukowana przez kontrolę masy ciała i racjonalne żywienie. U psów młodych i rosnących należy dbać o prawidłowy wzrost i rozwój przez właściwą dietę – unikanie przekarmiania oraz nadmiernej podaży wapnia i innych
związków mineralnych.

Bezwzględnie przeciwwskazany przed osiągnięciem pełnego rozwoju układu kostno-mięśniowego jest ruch w formie intensywnego treningu – tj. biegi długodystansowe np. przy rowerze, bieganie po twardych nawierzchniach, skoki, bieganie po schodach.

Dla szczeniąt ras dużych i olbrzymich rozpoczęcie intensywnego treningu można rozpocząć w wieku 14-16 miesięcy (nawet 18 miesięcy u największych ras).

Jeśli chodzi o profilaktykę długofalową niewskazane jest dopuszczanie do rozrodu osobników ze stwierdzoną dysplazją (jeśli obydwóch rodziców dotyczy problem, szansa na urodzenie zdrowego szczenięcia wynosi 7%).

Właściwie nie istnieje żadna forma prewencji, która dałaby nam pewność, że pies nie będzie narażony na to schorzenie.
Jedyne, co możemy robić, to dbać o odpowiednią dietę i aktywność fizyczną, aby utrzymywać prawidłową wagę i szczupłą sylwetkę pupila już od wieku szczenięcego. 

Ruch u szczeniąt powinien być ograniczony do umiarkowanego i mieć charakter długich, spokojnych spacerów, a nie gwałtownych, intensywnych zabaw. Natomiast dorosłe psy, aby zachować zdrowie, potrzebują codziennie odpowiednio dużej dawki ruchu fizycznego Liczne badania wykazały częstsze występowanie zwyrodnienia stawów u psów otyłych.

Opis powstał na podstawie:
https://www.medicovet.pl/menu/czytelnia-on-line/23-ortopedia/52-dysplazja-biodrowa
https://www.karmimypsiaki.pl
https://wamiz.pl/pies/porady/8310/dysplazja-u-psa-wszystko-co-powinienes-wiedziec-o-tym-powaznym-schorzeniu-ortopedycznym
https://wamiz.pl/pies/porady/8166/chore-stawy-u-psa-jakie-preparaty-wzmacniajace-mozemy-stosowac
wawervet.com.pl/publikacje/dysplazja-stawow-biodrowych-podstawowe-informacje-dla-wlascicieli-psow
http://ph.ptz.icm.edu.pl/wp-content/uploads/2016/12/9-Haska.pdf